Phan Thanh Thủy
Trước khi đề cập đến ḷng hiếu thảo đối với ông bà cha mẹ trong Kitô giáo, chúng ta cần t́m hiểu một vài yếu tố quan trọng liên quan đến ḷng biết ơn nói chung và ḷng biết ơn dành cho Đấng đă tạo dựng nên con người. Đây là sự biết ơn và ḷng hiếu thảo đối với Cha trên trời, cùng một Thiên Chúa đă tạo dựng nên chúng ta và tạo dựng nên ông bà cha mẹ của chúng ta.
1. NHỮNG YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN L̉NG BIẾT ƠN
Ḷng biết ơn là một sự đáp trả tích cực trước một hồng ân hay một món quà nhận được cách nhưng không. Qua sự kiện đó, người nhận ư thức được người tặng quà cho ḿnh là ai, và ao ước tự nguyện đền đáp ân t́nh dành cho người tặng quà. Ḷng biết ơn có thể được xem như là sự ư thức về hồng ân đón nhận được từ một bề trên hơn quyền. Món quà này ví như một món nợ tinh thần, món nợ về luân lư mà người nhận phải đáp trả với ḷng quư mến. Với niềm tin Kitô giáo, Thiên Chúa là người ban tặng những món quà nhưng không cho nhân loại. Những món quà hồng ân, những món quà ân sủng.
Qua định nghĩa trên, chúng ta nhận thấy có bốn giai đoạn trong tiến tŕnh nhận ơn và đền ơn:
a. Nhận một món quà nhưng không (món nợ tinh thần)
b. Nh́n nhận người cho quà (từ một người trên chúng ta)
c. Tự nguyện đáp trả (trả nợ)
d. Đáp trả tích cực (bằng sự ân cần tử tế)
Cùng với tâm t́nh trên, thánh Thomas Aquinas đă viết: V́ sự ân cần tử tế lệ thuộc vào con tim hơn là hành động; do đó, ḷng biết ơn tùy thuộc trước tiên vào con tim(ST 106:3 ad 5). Thánh nhân cũng nhận xét thêm rằng: Dù cho người tặng quà giầu có đến đâu chăng nữa, th́ chúng ta vẫn có thể tỏ ḷng biết ơn sự tử tế của họ bằng sự tôn kính(ST 106:3 ad 5). Thánh Ambrose ư thức tầm quan trọng của ḷng biết ơn nên đă tuyên bố rằng: Không có bổn phận nào khẩn cấp cho bằng bổn phận đáp trả sự biết ơn.
a. Món quà nhưng không đến từ Thiên Chúa
Món quà quư nhất con người đón nhận nơi Thiên Chúa là món quà sự sống. Sự sống này đă được truyền đạt cho chúng ta qua ông bà, cha mẹ. Một món quà mà nhiều khi con người đă đón nhận một cách vô ư thức. Một món quà cần thiết cho sự sống c̣n, nhưng con người đă vô tư và ngây thơ như trong tâm trạng của cá con hỏi cá mẹ về nước:
Nước là ǵ hả mẹ? - Nước là những ǵ ở chung quanh con và ở trong con. Nếu con muốn biết nước là ǵ, con cứ trồi lên khỏi mặt nước và nằm trên bờ độ vài phút, th́ con sẽ biết nước là ǵ!
Hay là tâm trạng của chú nai tơ hỏi mẹ về không khí:
Không khí là ǵ hả mẹ? - Không khí là những ǵ ở chung quanh con và ở trong con. Muốn biết không khí là ǵ, con hăy úp mặt xuống nước độ vài phút, th́ con sẽ biết không khí là ǵ!
Ngày kia có một người thương gia rất giầu có, công ty thương mại của ông mỗi ngày mỗi phát triển và tiền bạc vào như nước. Công việc làm ăn đ̣i hỏi ông phải đi xa và đi đến nhiều nơi trên khắp thế giới.
Một hôm, trong một chuyến công tác, ông nghỉ đêm tại một thành phố kia. Khách sạn của ông nằm ngay bên đường khiến cho ông, dù không muốn cũng phải chú tâm đến những người đi bộ qua lại. Vào những buổi sáng sớm, thức giấc v́ không ngủ thêm được, ông ngồi nh́n ra cửa sổ và bắt đầu để ư đến một em bé, sáng nào cũng vào giờ đó, em đi qua khách sạn của ông. Em đi như thế không phải là một sáng, nhưng liên tiếp nhiều sáng như vậy. Ṭ ṃ, một sáng kia, ông chạy ra đường và dừng em bé lại hỏi:
Em đi đâu mà đi sớm như vậy? Giờ này lẽ ra em phải ngủ trong chăn êm nệm ấm chứ?
Em bé điềm tĩnh trả lời:
- Thưa ông, cháu đi đến nhà thờ dự Thánh Lễ và cầu nguyện với Chúa.
Nhà thương gia phá lên cười:
Thời buổi văn minh này mà em vẫn c̣n tin vào Chúa à? Tôi đây đă từng đi du lịch khắp thế giới mà chẳng thấy Chúa đâu! Máy bay riêng của tôi từng bay thật cao trên trời mà cũng không thấy được Chúa. Thôi, bé ơi, về đi, không có Chúa đâu!
- Thưa ông, cháu bảo đảm là có Chúa.
Đâu, em thử chỉ cho tôi phải t́m Chúa nơi nào?
- Cháu đề nghị, lần sau khi máy bay của ông bay lên thật cao ở trên trời, lúc đó ông ra lệnh cho phi công tắt máy đi, bảo đảm với ông, lúc đó ông sẽ thấy Chúa.
Mặc dầu với những tân tiến của khoa học hôm nay, con người đang rất cố gắng để chứng tỏ là họ có thể tạo nên sự sống qua những tiến tŕnh như cấy tinh trùng, hay gần đây nhất là vấn nạn cloning. Nhưng cuối cùng, con người cũng chỉ tạo thêm sự sống, dựa trên một sự sống đă sẵn có. Con người măi măi nằm trong cái ṿng luẩn quẩn để t́m giải thích xem con gà có trước hay quả trứng gà có trước? Ai là người làm nên bông hồng? Người làm vườn trồng cấy từ một hạt giống, để rồi hạt giống sinh nở những bông hồng khác? Hay đó là sự can thiệp của một đấng tạo hóa toàn năng, luôn muốn điều may lành cho con người? Nếu có những khác biệt trong nhân gian, đó là do hậu quả của sự ích kỷ của con người khi họ không biết san sẻ cho nhau.
Nhận biết Thiên Chúa toàn năng là chúng ta chấp nhận sự thấp kém của con người. Nếu không có ơn sủng của Chúa, chúng ta chẳng làm được ǵ. Có người đă đưa ra một trắc nghiệm ngộ nghĩnh nhưng đầy ư nghĩa như sau: Nếu bạn muốn biết bạn quan trọng như thế nào? hăy thọc một ngón tay vào chậu nước rồi rút ngón tay ra và nh́n xem lỗ trống do ngón tay để lại!
Trước sự toàn năng của Thiên Chúa, con người chẳng có ǵ để đáp trả cho cân xứng, có chăng là thái độ khiêm tốn đón nhận bất cứ món quà ǵ đến từ Thiên Chúa. Quà đó có thể là một nén, hai nén hay mười nén. Thiên Chúa không cần lượng nhưng Người cần thiện chí nên tốt và thiện chí muốn làm lợi cho Nước Trời. Miễn sao sự đáp trả này phải tích cực và tự nguyện v́ Thiên Chúa luôn tôn trọng sự tự do của con người.
d. Đáp trả cách tích cực.
Đón nhận sự sống như một món quà, th́ với sự khiêm tốn của một người bất toàn, con người chỉ có thể tích cực đáp trả bằng cách bảo vệ sự sống trong mọi giai đoạn: bảo việc sự sống từ lúc c̣n là một thai nhi, nuôi dưỡng làm triển nở sự sống trong tiến tŕnh tăng triển để đi đến sự trưởng thành. Thảo kính người đă dày cộng truyền đạt sự sống cho con cháu, kính trọng người khi tuổi đă về chiều, khi tất cả nghị lực người đă trao ban cho thế hệ mai sau để duy tŕ sự sống, và cuối cùng tôn kính người khi khuất bóng. Nếu không có sự hy sinh nuôi dưỡng th́ sự sống đă bế tắc và không có cơ hội triển nở. Tất cả những tâm t́nh trên đều phải cụ thể hóa bằng những hành động tích cực, v́ Thiên Chúa không ưa thích kẻ chỉ kính yêu Người bằng môi miệng nhưng ḷng họ th́ xa Người (Mt 15:8).
2. ĐIỀU RĂN THỨ BỐN: THẢO KÍNH CHA MẸ
Một trong mười giới luật yêu thương mà Mai-sen đón nhận từ Thiên Chúa để truyền đạt cho dân chúng, giới luật thứ bốn nói về ḷng thảo hiếu con cái phải dành cho Cha Mẹ. Rải rác trong Thánh Kinh, chúng ta có thể ghi nhận rất nhiều đoạn dạy con người về việc thảo kính cha mẹ. Sau đây là một vài đoạn dẫn chứng:
v Tôn kính cha ngươi và mẹ ngươi, để ngươi được sống lâu trên phần đất mà Giavê Thiên Chúa ban cho ngươi. (Xuất hành 20:12)
v Này con, giáo huấn của Cha con hăy nghe, lời dạy của Mẹ con đừng gạt bỏ. V́ những lời ấy sẽ là ṿng hoa xinh con đội lên đầu, là ṿng kiềng con đeo vào cổ. (Cách ngôn 1:8-9)
v Hỡi con, lệnh cha con truyền hăy lo tuân giữ, lời mẹ con dậy chớ bỏ ngoài tai. Những lời truyền dạy đó con hăy khắc trong tim, con hăy đeo vào cổ, để ghi nhớ đêm ngày. Những lời đó sẽ hướng dẫn con lúc con tới lui, sẽ giữ ǵn con khi con nằm xuống, sẽ cùng con chuyện tṛ khi con thức dậy. V́ huấn lệnh là ngọn đèn, lời dạy dỗ là ánh sáng, và lời quở trách bảo ban là đuợng dẫn tới sự sống. (Cách ngôn 6:20-22)
v Kẻ bạc đăi cha và xua đưổi mẹ, là đứa con đốn mạt, nhuốc nhơ. (Cách ngôn 19:26)
v Kẻ bóc lột cha mẹ rồi bảo: đâu có tội vạ ǵ!, chính hắn là bạn của quân ăn cướp. (Cách ngôn 28:24)
v Kẻ nào giương mắt chế diễu cha, và coi thường chuyện vâng lời mẹ, sẽ bị quạ ở lũng sâu móc mắt, và bị loại diều hâu rỉa thịt. (Cách ngôn 30:17)
v Ai thờ cha th́ bù đắp lỗi lầm, ai kính mẹ th́ tích trữ kho báu.
Ai thờ cha sẽ được vui mừng v́ con cái, khi cầu nguyện họ sẽ được lắng nghe.
Ai tôn vinh cha sẽ được trường thọ, ai vâng lệnh Đức Chúa sẽ làm cho mẹ an ḷng.
Người đó phục vụ các bậc sinh thành như phục vụ chủ nhân.
Hăy thảo kính cha con bằng lời nói việc làm, để thờ người mà con được chúc phúc.
V́ phúc lành của người cha làm cho cuởa nhà con cái bền vững,
lời nguyển rủa của mẹ làm cho trốc rễ bật nền.
Chớ vênh vang khi cha con phải tủi nhục, v́ nỗi tủi nhục đó chẳng vinh dự ǵ cho con.
Quả thật, người ta chỉ được vẻ vang lúc cha ḿnh được tôn kính;
và con cái phải ô nhục khi mẹ ḿnh bị khinh chê.
Con ơi, hăy săn sóc cha con, khi người đến tuổi già;
bao lâu người c̣n sống, chớ làm người buồn tủi.
Người có lú lẫn, con cũng phải cảm thông, chớ cậy ḿnh sung sức mà khinh dể người.
V́ ḷng hiếu nghĩa đối với cha sẽ không bị quên lăng, và sẽ đền bù tội lỗi cho con.
Thiên Chúa sẽ nhớ đến con, ngày con gặp khốn khó, và các tội con sẽ biến tan, như sương muối biến tan lúc đẹp trời. Ai bỏ rơi cha mẹ ḿnh th́ khác nào kẻ lộng ngôn, ai chọc giận mẹ ḿnh, sẽ bị Đức Chúa nguyền rủa. (Huấn ca: 3:3-16)
v Bấy giờ có mấy người Pharisieu và mấy kinh sư từ Gierusalem đến gặp Đức Giêsu và nói rằng: Sao môn đệ ông vi phạm truyền thống của tiền nhân, không chịu rửa tay khi dùng bữa? Người trả lời: c̣n các ông, tại sao các ông dựa và truyền thống của các ông mà vi phạm điều răn của Thiên chúa? Quả thế, Thiên Chúa dạy: Ngươi hăy thờ cha kính mẹ; kẻ nào nguyền rủa cha mẹ, th́ phải bị xử tử. C̣n các ông, các ông lại bảo: ai nói với cha mẹ rằng: những ǵ con có để giúp cha mẹ, đều là lễ phẩm dâng lên cho Chúa rồi, th́ người ấy không phải thờ kính cha mẹ nữa. Như thế, các ông dựa vào truyền thống của các ông mà hủy bỏ lởi Thiên Chúa. Những kẻ đạo đức giả kia, ngôn sứ Isaia thật đă nói tiên tri rất đúng về các ông rằng: Dân này tôn kính Ta bằng môi bằng miệng, c̣n ḷng chúng th́ lại xa Ta. Chúng có thờ phượng Ta th́ cững vô ích, v́ giáo lư chúng giảng dạy chỉ là giới luật phàm nhân.. (Mt 15:1-9)
v Kẻ làm con hăy vâng lời cha mẹ theo tinh thần của Chúa, v́ đó là điều phải đạo. Hăy tôn kính cha mẹ. Đó là điều răn thứ nhật có kèm theo lời hứa: để ngươi được hạnh phúc và hưởng thọ trên mặt đất này. Những bậc làm cha mẹ, đừng làm cho con cái tức giận, nhưng hăy giáo dục chúng thay mặt Chúa bằng cách khuyên răn và sửa dạy. (Ephesians: 6:1- 3)
v Kẻ làm con hăy vâng lời cha mẹ trong mọi sự, v́ đó là điều phải lẽ. (Col 3:20- 21 )
3. ĐỨC GIÊSU: NGƯỜI CON HIẾU THẢO
Đức Giêsu là tấm gương hiếu thảo cho chúng ta noi theo. Người không chỉ hiếu thảo trong lời nói nhưng Người quan trọng hóa việc đem ra thi hành những điều Thiên Chúa truyền dạy: Mẹ tôi và anh em tôi, chính là những ai nghe lời Thiên Chúa và đem ra thực hành (Luca 8:21). Suốt cuộc đời của Người là t́m và thi hành Thánh Ư Thiên Chúa: Lương thực của Thầy là thi hành ư muốn của Đấng đă sai Thầy, và hoàn tất công tŕnh của người (Gioan 4:34). Cha của Người đă phải thốt lên: Đây là con yêu dấu của ta, ta hài ḷng về Người (Mt 3:17).
4. TẠI SAO PHẢI THẢO KÍNH CHA MẸ?
Theo Thánh Thomas Aquinas, ngài đưa ra những lư do khiến cho con cái phải thảo kính cha mẹ. Ngài gọi là ba đặc ân cha mẹ dành cho con cái và ba bổn phận con cái đối với cha mẹ:
Ba đặc ân cha mẹ dành cho con cái:
v Hiện hữu: Cha mẹ là người đem chúng ta vào đời. Ngoài công ơn sinh thành, các ngài c̣n có công nuôi và dưỡng. Nếu không được nuôi dưỡng, không em bé nào có thể sống sót trong những năm tháng đầu tiên trong đời. Nhiều thú vật sinh ra chỉ vài phút là đứng lên đi được ngay, trong khi con người phải bế, phải bồng cả năm trời mới chập chững tập đi. Nhưng tiếc thay cũng có những người mẹ v́ một lư do nào đó, đă bỏ rơi những trẻ thơ mới chào đời. Đây là những trường hợp không thể chấp nhận đuợc và chỉ dành cho sự xét sử công bằng của Thiên Chúa. Thánh Thomas Aquinas khuyên chúng ta hăy nhớ đến những tiếng gào thét khi sanh đẻ của mẹ để thêm ḷng biết ơn và tôn kính.
v Nuôi dưỡng:
Ca dao Viêt Nam có câu: Có nuôi con mới biết ḷng cha mẹ. Có nh́n ngắm sự vất vả của người cha, người mẹ trong những năm đầu của cuộc sống, mới biết ơn sự nuôi dưỡng của cha mẹ. Một hồng ân lănh nhận nhưng không mà nhiều khi chúng ta dễ quên hay vô t́nh quên lăng như trong câu chuyện của em bé khi được cô giáo hỏi: Ai dựng nên em? - (suy nghĩ một lúc, em bé đáp: Chúa dựng nên em bây nhiêu thôi, (em giang đôi tay to bằng một trẻ sơ sinh) phần c̣n lại tự em làm cho em lớn lên.
Ư thức được câu nói của ông Job sẽ giúp chúng ta hiểu được rằng tất cả những ǵ chúng ta có trên đời này đều là những món quà nhưng không, hay nói một cách khác, đều là những điều vay mượn, kể cả tiền bạc, danh vọng hay bằng cấp v́ tất cả chúng ta đều vào đời với hai bàn tay trắng và rồi tất cả mọi người không trừ một ai cũng sẽ ĺa đời với hai bàn tay trắng:
Thân trần truồng sinh ra từ ḷng mẹ, thân tôi trở về đó cũng trần truồng
Đức Chúa ban cho Đức Chúa lấy đi, muôn đời xin chúc tụng danh Đức Chúa (Job 1:21).
v Dạy Dỗ
Việc dậy dỗ trẻ em rất quan trọng và phải bắt đầu ngay từ trong gia đ́nh. Nếu chờ đợi để các em đến tuổi đến trường mới bắt đầu dậy, th́ sợ rằng cũng đă hơi muộn màng như câu chuyện dưới đây:
Ngày kia có một người ngưỡng mộ thi sĩ Samuel Coleridge và t́m đến thăm ông. Sau khi hàn huyên tṛ chuyện được một lúc, hai người bắt đầu đàm thoại về vấn đề trẻ em. Người khách nói: theo tôi, th́ người lớn nên tôn trọng sự tự do của trẻ em trong những suy nghĩ và hành động của chúng, để tập cho chúng sự trưởng thành trong việc quyết định về cuộc đời của chúng. Phương pháp này sẽ cho trẻ em cơ hội để phát triển tài năng của chúng một cách trọn vẹn. Người khách đang định nói thêm th́ thi sĩ ngắt lời ông và nói: Tôi muốn đưa ông đi xem vườn hoa của tôi. Nói xong, ông liền dẫn người khách ra ngoài. Vừa nh́n thấy mảnh vườn, ngựi khách không cầm ḷng được liền thốt lên: Thế này mà ngài gọi là vườn hoa à? Theo tôi th́ đây là một vườn cỏ dại. Thi sĩ Coleridge chậm răi giải thích: Ông nói đúng, trước đây nó là một vườn hoa hồng thật đẹp, nhưng năm vừa qua, tôi muốn để cho hoa hồng được tự do mọc theo ư riêng của nó, không cần đến sự chăm sóc của tôi, và kết quả là những ǵ ông đang thấy trước mặt.
v Chúng ta có cha trần thế sửa dạy mà chúng ta vẫn tôn kính, th́ chúng ta lại càng phải tùng phục Cha trên trời để được sống. Cha trần thế sửa dạy chúng ta trong một thời gian ngắn, và theo sở thích của ḿnh; c̣n Thiên Chúa sửa dạy là v́ lợi ích của chúng ta, để chúng ta được thông phần vào sự thánh thiện của Người. (Do Thái.12:9)
v Con ơi, con hăy tưởng nhớ Đức Chúa mọi ngày, đừng có ưng phạm tội và làm trái lệnh của Người. hăy thực thi công chính suốt mọi ngày trong đời con, v́ những ai sống trong sự thật th́ sẽ thành công trong sự nghiệp của ḿnh. ... (Tob.4:5-6)
v Hăy dạy đứa trẻ con đường nó phải đi, để đến tuổi già nó vẫn không ĺa bỏ. (Cách ngôn 22:6)
Ư thức được tầm quan trọng của việc giáo dục con cái, một văn nhân đă ghi nhận rằng: Chỉ có hai điều tồn tại chúng ta có thể truyền đạt cho con cái. Điều thứ nhất là nguồn cội và điều thứ hai là đôi cánh (Holding Carter).
Ba bổn phận con cái đối với cha mẹ:
v Kính trọng
B́nh thường ai cũng muốn nhắc đến tổ tiên ông bà cha mẹ của ḿnh, nếu các ngài là những người danh tiếng để lại công nghiệp lớn lao cho hậu thế. Ai cũng muốn hưởng lây cái vinh dự của các Ngài như trường hợp của một bà trong một buổi dạ tiệc khi bà ghé đầu vào Rabbi ngồi bên cạnh và khoe rằng: Ông tổ của tôi là ngừơi đă kư bản tuyên ngôn độc lập của Hoa Kỳ. Thế rồi bà chờ đợi phản ứng của Rabbi. Mỉm cười giây lát, Rabbi cũng ghé vào tai bà nói nhỏ: Ông ông tổ của tôi là người đă viết ra Mười Điều Răn!.
Có một điều hơi khó hiểu trong cái xă hội văn ḿnh Hoa Kỳ này là việc người ta quư trọng những đồ cổ, đồ cổ càng lâu năm th́ càng có giá trị. Thế nhưng đối với con người, nhất là phái nữ, một khi đă lớn tuổi và nhan sắc bắt đầu tàn phai, th́ họ bị xem như những vật phế thải, ăn bám xă hội. Phải chăng người ta đă đặt giá trị dựa trên những cái bề ngoài và quên đi những sự khôn ngoan kết tụ qua bao năm tháng. Chính trong những thân xác già nua đó chứa cả một kho tàng khôn ngoan từ những kinh nghiệm trong cuộc sống. Nếu chịu bỏ th́ giờ để t́m hiểu tâm lư của người già th́ xă hội này sẽ bớt đi biết bao tâm trạng tủi thân của những người sắp gần trời, xa đất thay v́ xem họ như sắp gần đất, xa trời.
v Nâng đỡ
Lời hứa của Đức Giêsu: Anh em đong đấu nào th́ Thiên Chúa cũng sẽ đong đấu ấy cho anh em. (Mt 7:2). Ca dao Việt Nam cũng khuyến cáo chúng ta rằng: Sóng trước đổ đâu, sóng sau đổ đấy. Có một em bé, khi bố mẹ đưa em đi thăm ông bà nằm trong viện dưỡng lăo, em hỏi mẹ, đây là chỗ nào? mẹ trả lời, đây là chỗ ở của ông bà nội trong lúc tuổi già. Em nhanh nhẹn, vô tư buột miệng: Vậy th́ con biết rồi, Khi nào ba má già th́ con cũng sẽ đưa Ba Má vào đây ở như ông ba bà nội bây giờ. Nói như vậy, không phải việc đưa cha mẹ vào viện dưỡng lăo là điều xấu, v́ hoàn cảnh của mỗi gia đ́nh khác nhau. Nhưng đây muốn nói lên tầm quan trọng của việc nâng đỡ cha mẹ khi về già. Cha mẹ nuôi dưỡng con cái khi c̣n bé, ngược lại, con cái phải nâng đỡ cha mẹ khi tuổi già.
Người ta cho biết có một loại c̣, khi về già, lông bắt đầu rụng và không c̣n sức đi t́m mồi nữa, th́ những con c̣ con thay phiên nhau đi t́m mồi về nuôi cha mẹ chúng, và ban đêm th́ dùng lông cánh của chúng để ủ ấp cho cha mẹ được ấm áp.
Ngoài việc nâng đỡ khi các ngài khi c̣n sống, việc cầu nguyện, tôn kính khi đă qua đời nói lên tấm ḷng không bao giờ chúng ta quên ơn sinh dưỡng của các ngài.
v Vâng Lời
Muốn cho việc vâng lời được hiệu nghiệm cần phải có sự hiểu biết của cả hai bên. Cha mẹ muốn con cái tích cực vâng lời, th́ trước tiên các ngài phải là những mẫu gương tốt cho con cái vâng theo. Một cuộc sống thiếu mực thước th́ không thể bắt con cái phải làm theo ḿnh được.
Ngược lại con cái chỉ theo ư thích của ḿnh mà không dựa vào những lời khuyên đầy kinh nghiệm của người đi trước, th́ không thể tránh những đáng tiếc có thể xảy ra trong đời. Cá không ăn muối cá ươn, con căi cha mẹ trăm đường con hư. Điều này không thể áp dụng một trăm phần trăm trong mọi trường hợp được, v́ có những hoàn cảnh trong đó người cha, người mẹ có thể mang bệnh tâm lư và bắt buộc con làm những điều không được phép làm, như trường hợp của một người mẹ bắt con vào trong bồn tắm để d́m con xuống nước cho chết. Cảm thấy một điều ǵ bất ổn sắp xẩy ra, cậu con bẩy tuổi vùng bỏ chạy, nhưng thân h́nh gầy c̣m của em đă không thoát khỏi bàn tay thúc đẩy bởi tâm lư bất thường của người me,#273;ể rồi cậu phải chung số mệnh ngắn ngủi cùng với 4 người em khác từ gĩa tuổi thơ do chính hành động dă man của mẹ ḿnh (Newsweek, July 2001)
Giới luật thảo kính cha mẹ cần phải đi đôi với những đối thoại và hiểu biết về tâm lư và tinh thần để đạo Chúa được tôn trọng.
5. LINH ĐẠO CỦA VIỆC HIẾU NGHĨA LÀ LINH ĐẠO T̀NH YÊU
Và này có người thông luật kia đứng lên hỏi Đức Giêsu để thử người rằng: Thưa thầy, tôi phải làm ǵ để được sự sống đời đời làm gia nghiệp? Người đáp: trong luật đă viết ǵ? Ông đọc thế nào? Ông ấy thưa: Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của Ngươi hết ḷng, hết linh hồn, hết sức lực và hết trí khôn ngươi, và yêu mến người thân cận như chính ḿnh. Ông trả lời đúng lắm. Cứ làm như vậy là sẽ được sống. (Mt 22:37- 39).
Người thân cận gần gũi ḿnh nhất và làm ơn cho ḿnh nhiều nhất không ai khác hơn là những phần tử trong gia đ́nh như ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con cái. Nhưng chính những người này cũng là những người làm phiền ḷng ḿnh nhất. Họ là những người chúng ta chia sẻ hầu như về mọi phương diện, là người chúng ta chia vui sẻ buồn và cũng là người biết rơ những nết xấu của chúng ta nhất. Đức Giêsu đă quá biết điều này để dạy rằng hăy yêu tha nhân như chính ḿnh! Yêu như chính ḿnh là một thách đố mà trải qua bao nhiêu thế hệ, không ai có thể hoàn thiện hóa cuộc sống bằng giới luật yêu thương mà không gặp phải hiểu lầm và nước mắt.
Sự toàn thiện của con người hệ tại ở ḷng Mến Chúa và yêu người. Chúng ta phải yêu nhau không bằng môi miệng nhưng bằng chính hành động cụ thể: Hỡi anh em là những người con bé nhỏ, chúng ta đừng yêu thương nơi đầu môi chót lưỡi, nhưng phải yêu thương cách chân thật và bằng việc làm. Căn cứ và điều đó, chúng ta sẽ biết rằng chúng ta đứng về phía sự thật, và chúng ta sẽ được an ḷng trước mặt Thiên Chúa (1 Jn 3:18).
Linh đạo là ǵ? Giải thích một cách ngắn gọn, linh là linh thiêng, đạo là đường. Linh đạo của việc hiếu nghĩa là con đường Đức Giêsu dạy chúng ta phải sống hiếu thảo như thế nào? Trên con đường thiêng liêng này, chúng ta luôn phải tỉnh thức để kiểm chứng xem ḿnh đang giữ giới luật yêu thương ra sao? V́ mỗi người chúng ta phải trả lời với Thiên Chúa về giới răn căn bản này. Chúa sẽ không hỏi chúng ta rằng con có bao nhiêu bằng cấp? con có bao nhiêu dollars trong ngân hàng? bao nhiêu nhà cửa để cho thuê? Bao nhiêu xe? bao nhiêu tài sản? Nhưng câu hỏi quan trọng nhất vẫn là câu hỏi về giới luật yêu thương: Con đă đối xử với tha nhân như cha đối xử với con không? Con có tâm t́nh biết ơn trước những ơn huệ nhưng không trong cuộc sống đón nhận qua ông bà cha mẹ không? Thảo kính cha mẹ là một phần trong giới luật yêu thương, con đă hiểu và đă giữ như thế nào?
Ai sống trong t́nh yêu là người đó sống trong Thiên Chúa. (1John 4:16). Theo suy tư của Isaak Walton th́ Thiên Chúa có hai chỗ ở: một nơi là trên thiên đàng, nơi kia là trong tâm hồn của những con người có ḷng biết ơn.
Muốn gần gũi Thiên Chúa, chúng ta hăy là những con người biết ơn. Chúng ta hăy là những người con hiếu thảo.
Tài liệu tham khảo:
Mc Bride, Alfred. The Ten Commandments: Sounds of Love from Sinai. Cincinati, Ohio: St.
Anthony Messenger Press, 1990.
Castle, Anthony. Quips and Anecdotes for Preachers and Teachers. Mystic, CT: Twenty Third
Publications, 2001.
Wicks, Robert J. Everyday Simplicity- A Practical Guide to Spiritual Growth. Notre Dame,
Indianna: Soren Books, 2000.
Aquinas, St. Thomas. Gods Greatest Gifts -The Commandments and the Sacraments.
Manchester, New Hampshire: Sophia Institute Press, 1992.
Barry, William A. Gods Passionate Desire And Our Response. Notre Dame, Indiana: Ave
Maria Press, 1993.
Livingston, Patricia. This Blessed Mess: Finding hope Amidst Lifes Chaos. Notre Dame,
Indiana: Sorin Books, 2000.
Nouwen, Henri. Selected Writings. Maryknoll, New York: Orbis Book, 1998.
New Catholic Encyclopedia. Washington D.C.: The Catholic University of America, 1967.
The New Dictionary of Spirituality. Collegeville, Minesota: The Liturgical Press, 1991
Các Tôn Giáo Tại Việt Nam. Garden Grove, CA: Thời Điểm Công Giáo, October 1997.